Dünya Meteoroloji Örgütü (WMO) ve Birleşik Krallık Meteoroloji Ofisi (Met Office) ortaklığıyla Mayıs 2026’da yayımlanan rapora göre; önümüzdeki 5 yıl içinde (2026-2030) küresel sıcaklıkların rekor seviyelerde kalacak ve en az bir sene tarihin en sıcak yılı olacak. Bu durum, kurak bölgelerde devasa orman yangınlarının da tetikleyicisi. Nitekim Temmuz 2026 itibariyle Türkiye ve dünyanın pek çok ülkesi, söndürülmesi oldukça zor yangınlarla mücadele içinde.
WMO'nun yayımladığı
Mayıs-Haziran-Temmuz Tahmin Modelleri’nde çok güçlü bir El Niño evresine girildiği kesinleşti. El Niño ve pozitif Hint Okyanusu Dipolü (IOD) etkilerinin birleşmesiyle, özellikle Akdeniz havzası, Avustralya ve Amazonlar'da katastrofik orman yangınları riski en üst düzeye çıktı.
Pasifik’te ortaya çıkıyor, tüm dünyayı ve canlıları etkiliyor
El Niño, Büyük Okyanus'un (Pasifik) ekvatoral bölgesindeki deniz yüzeyi sularının normalden çok daha fazla ısınmasıyla ortaya çıkan küresel bir iklim olayı olarak tanımlanıyor. El Niño sadece Pasifik ile sınırlı kalmıyor; yüksek atmosferdeki rüzgarları bükerek tüm dünyaya etki ediyor. Avustralya, Endonezya, Amazon havzası ve Akdeniz gibi bölgelerde aşırı kuraklığa ve kontrol edilemeyen büyük orman yangınlarına yol açıyor. Peru, Ekvador ve ABD'nin güney kıyılarında normalde kurak olan bölgelerde ölümcül sel baskınlarına neden oluyor. Soğuk su gelmediği için besinsiz kalan denizlerde balık popülasyonu hızla tükeniyor ve mercan ağarmaları yaşanıyor.
El Niño'nun ne kadar süreceği veya ne zaman başlayacağı tam olarak tahmin edilemese de genellikle 2 ila 7 yılda bir tekrarlandığı ve etkilerinin 9 ila 12 ay arasında sürdüğü biliniyor.
Avrupa dünyanın en hızlı ısınan kıtası
WMO ve Copernicus iş birliğiyle hazırlanan
European State of the Climate raporuna göre; Avrupa dünyanın en hızlı ısınan kıtası konumunda yer alıyor. Akdeniz kuşağında kış kuraklığını takip eden yaz döneminde kontrol edilemeyen yangınlar ise yapısal bir tehdit haline geldi. Uzmanlar, orman yangınlarına karşı ülkeleri olağanüstü önlemler alınması yönünde uyarıyor.
Yangınlar başlamadan izole edilmeli
BM Çevre Programı (UNEP), hükümetlerin yangın bütçelerini acilen yeniden yapılandırmasını öneriyor. FAO (Food and Agriculture Organization - Birleşmiş Milletler Gıda ve Tarım Örgütü) ise El Niño tahminlerinin tek başına bir "erken uyarı" olarak kabul edilmesi gerektiğini belirterek, yangınlar henüz başlamadan önce; uydu tabanlı sıcak nokta (hotspot) takibi, bitki örtüsü nem izleme sistemleri ve meteorolojik risk haritaları kullanılarak riskli alanların önceden izole edilmesi gerektiği uyarısında bulunuyor. Öte yandan WMO Küresel Mevsimsel İklim Güncellemeleri ve Copernicus verileri de yerel itfaiye ve orman müdürlüklerinin erken konumlanma stratejilerine entegre edilmesi gerektiğini ifade ediyor.
Ekosistem Yönetimi ve "Kalkan" Bölgeler
Yaban Hayatı Koruma Derneği ise yerel bitki örtüsünün restorasyonuna dikkat çekiyor. Doğal ekosistemlerin korunduğu ve sulak alanların kuruması önlendiğinde yangına karşı bir kalkan oluşuyor ve yangının hızla yayılması engelleniyor. Ayrıca yerleşim yerleri ile orman hatlarının kesiştiği alanlarda yanıcı maddelerin temizlenmesi, kuru otların biçilmesi ve ağaçların budanarak "yangın emniyet şeritleri" oluşturulması da kritik önem taşıyor. El Niño dönemlerinde artan kuraklık nedeniyle, özellikle Asya ve Akdeniz havzasında yaygın olan geleneksel anız yakma ve tarımsal temizlik ateşlerinin tamamen yasaklanması veya sıkı denetime tabi tutulması da alınacak bir başka önlem olarak belirtiliyor.
Söndürme Ekiplerinin Altyapı ve Güvenliğinin Artırılması
Yüksek basınçlı su pompaları, yangına dayanıklı koruyucu giysiler, GPS ve uydu destekli kesintisiz iletişim ağlarının yangın mevsimi başlamadan hazır hale getirilmesi gerekiyor. BM raporları, aşırı sıcak dalgaları altında çalışan itfaiye personelinin duman soluma risklerinin azaltılmasını, vardiya aralarında yeterli hidrasyon (su takviyesi), beslenme ve dinlenme sürelerinin uluslararası standartlara getirilmesini zorunlu kılıyor.
Özetle, El Niño’nun güçlenmesi ve küresel sıcaklıkların rekor seviyelerde seyretmesi, özellikle Akdeniz havzası başta olmak üzere kurak bölgelerde orman yangını riskini artırıyor. Uzmanlar, yangınlarla mücadelede yalnızca söndürme kapasitesinin değil, erken uyarı sistemleri, ekosistem restorasyonu, riskli alanların önceden izlenmesi ve yerel ekiplerin güvenliğinin güçlendirilmesi gibi önleyici adımların da kritik önem taşıdığını vurguluyor. Bu nedenle ülkelerin yangın bütçelerini yeniden yapılandırarak bilimsel verilerle desteklenen, bütüncül ve hazırlıklı bir afet yönetimi yaklaşımı benimsemesi gerekiyor.
Kaynak
UNEP - Spreading like Wildfire Report (BM Çevre Programı Küresel Yangın Raporu)
FAO - El Niño and Forest Fires Insight (BM Gıda ve Tarım Örgütü Analizi)
WCS - The 5 Great Forests El Niño Initiative (Yaban Hayatı Koruma Derneği Önleme Önerileri) [1,
2,
3]