Borç ilişkilerinde zamanlama çoğu zaman tutarın kendisi kadar belirleyicidir. Ödeme tarihleri, sözleşmeler ve vade, günlük hayatta fark edilmeden pek çok hukuki ve finansal sonuç doğurur. Örneğin ödemenin gecikmesi, taraflar arasında maddi bir sorun oluştururken hukuki sonuçları da beraberinde getirir. Temerrüt, dengenin bozulduğu anı işaret eder ve borç ilişkisinin seyrini farklı bir hukuki zemine taşır. Gecikmenin nasıl değerlendirileceği, hangi sonuçların doğacağı ve tarafların hangi haklara sahip olduğu, ilişkinin niteliğine göre şekillenir. Dolayısıyla söz konusu çerçeveyi doğru okumak hem borçlu hem de alacaklı açısından olası riskleri yönetmenin temelini oluşturur. Peki, temerrüt ne demek? Temerrüde düşmek nedir? Gelin, alacaklı-borçlu ilişkisi bozulduğunda hukuki olarak nasıl bir süreç başlar birlikte inceleyelim.
Temerrüt nedir?
Bir borcun vadesinde yerine getirilmemesi, borç ilişkisinde yalnızca gecikme değil, hukuki sonuçlar da doğurur. “Temerrüt nedir?” sorusunun yanıtı da bu gecikmenin hangi aşamada hukuken anlam kazandığını net şekilde açıklar. Çünkü Türk Borçlar Hukuku’nda temerrüt, borçlunun edimini zamanında ifa etmemesi hâlinde ortaya çıkar ve faiz ile tazminat gibi ek yükümlülükler gündeme gelir. Borcun türüne ve sözleşme şartlarına göre farklı sonuçlar doğurabilir.
Temerrüde düşmek ne anlama gelir?
Borçlu, borcunu vade tarihinde veya hukuken geçerli ihtara rağmen yerine getirmezse temerrüt hâli oluşur. Temerrüde düşmek, borçlunun artık gecikmeden doğan sonuçlardan sorumlu olduğunu gösterir. Bu aşamadan sonra temerrüt faizi talep edilebilir. Bazı durumlarda sözleşmenin feshi dahi gündeme gelebilir. Sürecin başlaması için her zaman ihtar şartı aranmayabilir.
Temerrüt türleri
Hukuki ilişkilerde temerrüt, yalnızca borçlunun gecikmesiyle sınırlı değildir. Mevzuatta iki temel temerrüt türü yer alır, her biri farklı sonuçlar doğurur. Hem borçlu hem de alacaklı bakımından temerrüt söz konusu olabilir. Bu ayrım, sorumluluğun kime ait olduğunu ve hangi hakların doğacağını belirler.
Borçlu temerrüdü nedir?
Borçlu, ödemesi gereken tutarı belirlenmiş zamanda ödemediğinde borçlu temerrüdü ortaya çıkar. Temerrüde düşmek, bu hâlde borçlunun gecikmeden doğan faiz ve zararları ödemekle yükümlü olması demektir. Bazı borçlarda vadenin gelmesi yeterliyken bazı durumlarda alacaklının ihtarı gerekebilir. Hukuki sonuçlar borcun niteliğine göre değişir.
Alacaklı temerrüdü nedir?
Alacaklı, borçlunun ifa teklifini haklı bir neden olmaksızın kabul etmezse alacaklı temerrüdü söz konusu olur. Yani borçlu, edimini yerine getirmediği hâlde sorumlu tutulmaz. Temerrüt kavramı burada alacaklı açısından değerlendirilir, borçlunun faiz veya tazminat yükümlülüğü doğmaz. Risk ve masraflar belirli şartlarda alacaklıya geçebilir.
Temerrüt faizi nedir ve nasıl hesaplanır?
Borcun vadesinde ödenmemesi hâlinde, gecikme süresi için talep edilen ek bedel temerrüt faizidir. Dolayısıyla "Temerrüt faizi nedir?" sorusuna verilecek her yanıt borçlunun gecikmeden doğan mali sorumluluğunu tanımlar. Faiz, borcun türüne ve taraflar arasındaki sözleşmeye göre değişebilir. Sözleşmede oran belirlenmemişse kanuni düzenlemeler esas alınır. Amaç, alacaklının gecikme nedeniyle uğradığı zararı telafi etmektir.
Temerrüt faizi oranları
Uygulanacak oran, sözleşmede kararlaştırılmış olabilir ya da kanuni temerrüt faizi esas alınır. Ticari işlerde de oranlar farklılık gösterebilir. "Temerrüt faizi nedir?" sorusu bu noktada daha fazla önem kazanır çünkü her borç ilişkisi için aynı oran uygulanmaz. Sözleşmede faiz oranı kararlaştırılmamışsa Kanun uyarınca kanuni temerrüt faizi uygulanır.
Temerrüt faizi hesaplama yöntemi
Hesaplama, anapara tutarı, faiz oranı ve gecikme süresi esas alınarak yapılır. Örneğin 100.000 TL tutarındaki bir borç için yıllık %x temerrüt faizi uygulanıyorsa ve borç 30 gün gecikmişse faiz tutarı gün esasına göre hesaplanır. Yani gecikmenin süresine bağlı olarak borç artar. Hesaplamada genellikle gün/365 esas alınır.
Yasal temerrüt faizi oranları
Sözleşmede faiz oranı belirlenmemişse 3095 sayılı Kanun uygulanır. Buna göre adi borçlarda yıllık %24 kanuni temerrüt faizi geçerlidir. Borcun ticari nitelik taşıması hâlinde ise Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankasının açıkladığı avans faiz oranı esas alınır. Uygulanacak oran, borcun türüne göre doğrudan belirlenir ve taraflar arasında faiz konusunda ayrıca bir anlaşma yapılması gerekmez.
Temerrüt olasılığı ve risk değerlendirmesi
Borç ilişkilerinde temerrüt riskinin, ödeme gücü ve nakit akışıyla doğrudan ilişkili olduğunu belirtmek isteriz. Finansal planlama yapılırken vade yapısı, gelir sürekliliği ve borç yükü birlikte değerlendirilir. Yapılan analiz hem borçlu hem de alacaklı açısından olası hukuki ve mali sonuçların önceden görülebilmesini sağlar.
Borsada temerrüt
Borsa işlemlerinde temerrüt, yatırımcının takas yükümlülüklerini süresi içinde yerine getirememesi durumunda ortaya çıkar. Çoğunlukla ödeme eksikliği veya teminat yetersizliğinden kaynaklanır. Takas sisteminin güvenliğini korumak amacıyla belirli yaptırımlarla ek yükümlülükler uygulanır ve bu durum, yatırımcının işlem yapma kapasitesini doğrudan etkileyebilir.
Borsa işlemlerinde temerrüt ne demek?
Borsada temerrüt, yatırımcının yaptığı işlem sonucunda doğan nakit veya menkul kıymet yükümlülüğünü vadesinde yerine getirememesi anlamına gelir. Takasbank nezdinde takip edilir ve ilgili işlemler geçici olarak sınırlandırılabilir. Temerrüt, piyasa düzeninin korunması açısından ciddi bir durum olarak kabul edilir.
Borsada temerrüt faizi uygulaması
Temerrüt durumunda, yerine getirilmeyen yükümlülükler için belirli bir faiz uygulanır. Faiz, gecikme süresine ve tutara göre hesaplanır. Amaç, sistemin işleyişini aksatacak gecikmeleri caydırmak ve oluşabilecek zararı telafi etmektir. Faiz oranları ile uygulama esasları takas mevzuatına göre belirlenir.
Teminat tamamlama çağrısı (Margin Call)
Yatırımcının teminat tutarı, piyasa hareketleri nedeniyle yetersiz kaldığında teminat tamamlama çağrısı yapılır. Çağrıya rağmen gerekli tutar yatırılmazsa pozisyonlar resen kapatılabilir. Amaç, daha büyük zararın önüne geçmek ve piyasa riskini kontrol altında tutmaktır. Özellikle kaldıraçlı işlemlerde daha büyük öneme sahiptir.
Temerrüde düşmenin sonuçları
Temerrüt, borçlu açısından faiz, tazminat, hukuki takip gibi sonuçlar doğurabilir. Alacaklı ise borcun tahsili için yasal yollara başvurma hakkı kazanır. Ayrıca temerrüt, ticari itibar ve kredi değerliliği üzerinde olumsuz etki yaratabilir. Ancak sonuç, borcun niteliğine göre farklı ağırlıkta olabilir.
Temerrüt ihtarı nedir?
Temerrüt ihtarı, borçlunun borcunu ifaya davet edildiğini gösteren resmî bildirimdir. Bazı borç ilişkilerinde temerrüdün oluşması için ihtarın şart olduğunu hatırlatmak isteriz. İhtar, borçlunun gecikmeden doğan sorumluluğunun başladığını belgeleyen önemli bir hukuki adımdır. Dolayısıyla yazılı, usule uygun şekilde yapılması gerekir.
Temerrüde düşmekten nasıl kaçınılır?
Ödeme takvimlerinin doğru planlanması ve nakit akışının düzenli izlenmesi temerrüt riskini azaltır. Borç ilişkilerinde vade ile şartların net şekilde belirlenmesi önemlidir. Olası gecikmelerde alacaklıyla zamanında iletişime geçmek, hukuki sonuçların doğmasını önleyebilir. Finansal disiplin ve gerçekçi ödeme planı, bu riskin yönetilmesinde temel unsurdur.
Sıkça Sorulan Sorular
“Temerrüt dâhil değildir” ne demek?
“Temerrüt dâhil değildir” ifadesi, bir borç veya sözleşme kapsamında gecikmeden doğan temerrüt faizi ya da cezai sonuçların hesaplamaya katılmadığını belirtir. Yani borç tutarı belirlenirken temerrüde bağlı ek yükümlülükler hariç tutulur.
Temerrüde düşürmek ne demek?
Bir kişiyi temerrüde düşürmek, borcun süresinde ifa edilmemesi hâlinde hukuken gecikmiş borçlu durumuna sokmak anlamına gelir. Genellikle vade dolumu veya usulüne uygun ihtarla gerçekleşir.
Hukukta temerrüt ne demek?
Hukukta temerrüt, borçlunun borcunu zamanında, gereği gibi yerine getirmemesi durumunu ifade eder. Türk Borçlar Kanunu kapsamında borçluya faiz veya tazminat sorumluluğu doğurabilir.
Temerrüt ve iflas arasındaki fark nedir?
Temerrüt, belirli bir borcun vadesinde ödenmemesiyle ortaya çıkan gecikme hâlidir. İflas ise borçlunun tüm borçlarını ödeyemeyecek durumda olması nedeniyle hakkında başlatılan toplu tasfiye sürecidir.
Temerrüt riskinin ortaya çıktığı veya borç ödemelerinin zorlaştığı dönemlerde, finansal yükümlülüklerinizi daha kontrollü biçimde yönetme ihtiyacınız olabilir. Bu gibi durumlarda Akbank tarafından sunulan ihtiyaç kredileri ve borç kapatma çözümleri sayesinde mevcut borçlarınızı tek çatı altında toplayabilir, ödeme planınızı bütçenize uygun şekilde yeniden düzenleyebilirsiniz.
Kaynaklar:
https://tacirler.com.tr/Pdfs/Vob/Kitap/19.pdf
https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=3095&MevzuatTur=1&MevzuatTertip=5
https://koraypekdemir.av.tr/temerrut-nedir-borclunun-gecikme-hali/
https://www.uab.gov.tr/uploads/pages/finansal-bilgiler/kanuni-ve-temerrut-faiz-oranlari-2025-08-15.pdf