Rahat bir emeklilik geçirmeye yardımcı olan Bireysel Emeklilik Sistemi (BES), çalışanların finansal özgürlük yolundaki en büyük destekçilerinden biridir. Birikim yapmayı ödüllendiren bireysel emeklilik sistemi hem tasarruf alışkanlığı kazandırır hem de yatırımlarınızı değerlendirme noktasında alternatif araçlar sunar. Peki bireysel emeklilik sisteminin avantajları nelerdir, maaştan BES kesintisi nasıl yapılır? Gelin, BES hakkında en çok merak edilen konulara yakından göz atalım.
BES, aktif çalışma döneminde sağlanan finansal kazançları emeklilik döneminde de sürdürebilmek için geliştirilen uzun vadeli bir yatırım sistemidir. Gönüllü katılım esasına dayanan BES, emeklilik dönemi için devletin verdiği maaşa ek bir gelir kaynağı daha ekler. Katılımcıların yatırdığı katkı payına devlet tarafından belli oranda destek verilmesi ise bireysel emeklilik sistemini cazip hale getiren detaylar arasında yer alır.
Katkı payı ödemesi isteğe bağlı olarak aylık, üç aylık, altı aylık veya yıllık ödemeler şeklinde yapılabilir. Ödemeler banka kartı, banka hesabı ya da kredi kartı üzerinden yapılabildiği gibi ödemeleri aksatmamak adına otomatik ödeme talimatı oluşturabilmeniz de mümkündür.
Bireysel emeklilik birikimleri çeşitli fonlar aracılığıyla değerlendirilir. Yatırım fonlarında olduğu gibi temkinli, dengeli veya agresif fon seçenekleri arasından seçim yapabilirsiniz.
Bu iki temel koşulu sağlayan herkes BES ayrıcalıklarından yararlanabilir. Bu aşamada birikimlerinizin tamamını çekebilir veya gelir sigortası yaptırarak birikimlerinizi tıpkı maaş alır gibi aylık veya üç aylık olarak çekebilirsiniz.
BES katılıma en açık tasarruf sistemleri içinde yer alır. Öğrenci, çalışan, çalışmayan ve emekli gibi ayrımlar yapılmaksızın herkes başvuruda bulunabilir. Önceki yıllarda sadece çalışanlar BES için başvuruda bulunabilirken günümüzde isteyen herkes BES ayrıcalıklarından yararlanabilir.
Yaş sınırı ve katılım şartları
Medeni haklarını kullanma ehliyeti taşıyan ve 18 yaşın üzerinde olan herkes bireysel emeklilik sistemine başvurabilir. 56 yaş kriterine sadık kalmak şartıyla sisteme dâhil olmak için herhangi bir üst yaş sınırı bulunmadığını belirtmek isteriz.
18 yaş altı için BES
18 yaşın altındakiler veli ya da vasi izni ile bireysel emeklilik sistemine dâhil olabilir. Ebeveynler çocuklarının üniversite veya yurt dışı eğitim masrafları için BES sisteminin avantajlarından yararlanabilir. 18 yaş altı BES sözleşmesi sayesinde yaklaşık %20 oranında devlet katkısından ve stopaj indiriminden yararlanabilmek mümkündür.
Yabancı uyruklu kişiler için BES
Türkiye’de oturma veya çalışma iznine sahip olan yabancı uyruklu kişiler BES’e katılabilir. Mavi Kart sahipleri de isteğe bağlı olarak BES’e dâhil olabilir.
BES'in avantajları ve faydaları nelerdir?
Bireysel emeklilik sisteminin diğer sistemlerden temel farkları ve öne çıkan avantajları şu şekilde sıralanabilir:
-
Devlet katkısı: 10 yıl süren katılımdan sonra %20 devlet katkısı sağlanır.
-
Stopaj avantajı: Birikimlerinizden elde edeceğiniz gelir, seçtiğiniz fonun kârlılığı ile kümülatif olarak artar. Artan gelire rağmen düşük vergilendirme (stopaj) avantajından yararlanabilmek ise BES’in bir diğer önemli avantajıdır.
-
Profesyonel fon yönetimi: Portföyünüz, SPK tarafından denetlenen profesyonel fon yöneticileri eşliğinde büyür.
-
Haciz koruması: Bireysel Emeklilik Sistemi için sağlanan birikimlerin nafaka borçları haricinde ve belirli limitler dâhilinde haczedilemez.
-
Şeffaflık ve esneklik: Yatırım fonlarında olduğu gibi BES fonlarında da hem içerik hem fiyat hareketleri her an izlenebilir.
%20 devlet katkısı nasıl alınır?
BES fonuna yatırılan her 1.000 TL için 200 TL devlet katkısı alınır. Devlet katkısından yararlanabilmek için gerekli hak ediş sürelerini şöyle sıralayabiliriz:
- Sistemde en az 3 yıl kalındığında %15
- Sistemde en az 6 yıl kalındığında %35
- Sistemde en az 10 yıl kalındığında %60
- Emeklilik (56 yaş), vefat ya da maluliyet durumunda %100
Bireysel Emeklilik Sistemi emeklilik şartları
Bireysel Emeklilik Sistemi’nden emekli olmanın SGK’dan emekli olmak anlamına gelmediğini söylemek isteriz. BES emekliliği elde edebilmek için en az 10 yıl sisteme katılım ve 56 yaş sınırını doldurmak gerekir. Örneğin sisteme 42 yaşında girdiyseniz 52 yaşında değil, 56 yaşında emekli olabilirsiniz. Sisteme 50 yaşında dâhil olduğunuzu düşünelim. Bu noktada da 10 yıllık katılım şartını tamamladıktan sonra yani 60 yaşında BES sisteminden emekli olabilirsiniz.
BES hesaplaması nasıl yapılır?
BES hesaplaması; her ay yatırılan katkı payı, seçilen fonların yıllık ortalama getirisi, sistemde kalınan toplam süre ve 56 yaş koşuluna göre hesaplanabilir. Örneğin her ay 3.000 TL BES katkı payı ödeyen bir katılımcıya devlet 900 TL ek ödeme yapar. Fonların yıllık değer artışı ve bileşik getirisi sayesinde yıllar sonra enflasyonun oldukça üstünde bir kazanç elde edebilirsiniz.
Maaştan BES kesintisi hesaplama
Maaştan BES kesintisi, Otomatik Katılım Sistemi (OKS) üzerinden hesaplanır. BES hesaplama sürecinde çalışanların SGK primi temel alınır. Minimum BES kesintisi brüt asgari ücretin %3’üne karşılık gelir. 2026 yılı itibarıyla asgari BES kesintisi 990,90 TL’dir.
Çalışanlar için BES kesintisi
İşverenler, 45 yaş altı çalışanlarını otomatik olarak sisteme dâhil eder. Maaştan BES kesintisi hesaplama işleminde SGK primi esas alınır. BES kesinti oranı, brüt maaşın %3’üne karşılık gelir. Çalışanlar isteğe bağlı olarak bu oranı artırabilir veya diledikleri zaman Bireysel Emeklilik Sistemi’nden çıkabilir.
İşveren katkılı BES
İşveren katkılı BES desteği, standart veya zorunlu bir sistem olmayıp şirketlerin çalışma şartlarını iyileştirici politikaları kapsamında sunulabilir. Bazı büyük işletmeler ve kurumsal şirketler, işveren katkılı BES desteği ile çalışanlarının daha iyi bir emeklilik geçirebilmelerine yardımcı olabilir.
Otomatik ödeme talimatı
BES ödemelerinizi aksatmadan ödeyebilmek için bankanıza otomatik ödeme talimatı verebilirsiniz. Bankaların mobil uygulamalarından da talimat oluşturabilir, primlerinizi günü gününe ödeyebilirsiniz.
BES sorgulama işlemleri
E-Devlet’e giriş yaptıktan sonra Emeklilik Gözetim Merkezi (EGM) menüsünde yer alan “Bireysel Emeklilik ve Otomatik Katılım Sistemlerinde Devlet Katkısı Sorgulama” ekranına geçiş yapabilir ve birikimlerinizi yakından inceleyebilirsiniz. BES sorgulama işlemlerine mobil bankacılık uygulamanızın yatırımlar sekmesi altından da ulaşabilirsiniz.
BES yatırım fonları ve değerlendirme
BEFAS (Bireysel Emeklilik Fon Alım Satım Platformu) üzerinden emeklilik fonlarını ayrıntılı olarak inceleyebilirsiniz. Farklı özelliklere sahip BES yatırım fonlarına yatırım yaparak birikimlerinizi dilediğiniz gibi yönetebilirsiniz. Altın fonları sayesinde enflasyona karşı sağlam bir koruma elde edebilir, uzun vadede birikimlerinizi kolayca büyütebilirsiniz. Daha fazla risk daha yüksek getiri için birikimlerinizin bir bölümünü hisse senedi yoğun fonlarda değerlendirebilirsiniz. Ayrıca faizsiz katılım fonları, mevduat fonları ve kamu borçlanma araçları fonlarına da şans verebilirsiniz.
Bireysel Emeklilik Sistemi'nden nasıl çıkılır?
Bireysel Emeklilik Sistemi zorunlu bir uygulama değil. Dilediğiniz zaman BES’ten çıkabilirsiniz. Ancak zamanından önce BES’ten çıkış yapıldığında elde edilen kazanç üzerinden %15 stopaj kesintisi yapıldığını belirtmek isteriz. Yukarıda belirtilen süreyi doldurmadığınız durumda ise devlet katkısı almanız mümkün olmaz. BES’ten ayrılma işlemini mobil bankacılık uygulamasından yapabilirsiniz. Paranız 5 ila 10 gün arasında hesabınıza aktarılır.
BES ile hayat sigortası arasındaki farklar
BES, emeklilikte ek gelir sağlamak üzere tasarlanır ve birikim odaklıdır. Hayat sigortası ise vefat, yaralanma ve sakatlık gibi durumlarda kişiye ve ailesine finansal koruma sağlar. Hayat sigortasında Bireysel Emeklilik Sistemi’ndeki gibi devlet katkısı bulunmadığını eklemek isteriz.
Otomatik Katılım Sistemi (OKS) nedir?
Otomatik Katılım Sistemi, 45 yaş altındaki tüm çalışanları Bireysel Emeklilik Sistemi’ne dâhil etme sürecidir. Özel sektör veya kamu fark etmeksizin her çalışan sisteme işvereni tarafından eklenir. Tasarruf etmeyi ön plana çıkaran OKS sayesinde bireysel emekliliğe erkenden giriş yapabilmek ve BES’in tüm olanaklarından yararlanmak kolaylaşır.
OKS nasıl çalışır?
İşveren, çalışma sistemine uygun bir emeklilik şirketi ile anlaşır ve tüm çalışanlarını Bireysel Emeklilik Sistemi’ne ekler. Prime esas olarak kabul edilen brüt kazancın %3’ü maaştan kesilir. Maaş üzerinde yapılan küçük kesintilerle profesyonel fon yönetiminden yararlanabilmek ve devlet katkısı alabilmek mümkün olur.
OKS'den çıkma hakları
Tıpkı BES’te olduğu gibi OKS’de de çıkış hakkı bulunur. Çalışanlar sisteme katıldıkları tarihten 2 ay sonra isteğe bağlı olarak Otomatik Katılım Sistemi’nden çıkabilir. İki aylık anapara kesinti tutarı da kullanıcıların belirttiği banka hesabına yatırılır.
İşveren katkısı ve devlet desteği
Otomatik Katılım Sistemi’nde işveren katkısı zorunlu olarak talep edilemez. Gönüllülük esasına dayanan işveren OKS desteği sayesinde çalışanlar bireysel emeklilik birikimlerini daha etkili ve istekli şekilde büyütebilir. Özellikle kurumsal şirketlerde, çalışan sadakati sağlamak amacıyla işletme destekli BES katkısına da sıklıkla yer verilir.
45 yaş üstü için OKS
45 yaş üstü çalışanlar Otomatik Katılım Sistemi’ne dâhil edilmez. İşverenler çalışanları bu konuda bilgilendirebilir ve gönüllülük esasına göre Bireysel Emeklilik Sistemi’ne yönlendirebilir. Örneğin 46 yaşında bir çalışan BES’e dâhil olduktan 10 yıl sonra tam devlet katkısından ve diğer tüm olanaklardan kolayca yararlanabilir.
BES'te kısmi para çekme imkânı var mı?
2024 tarihinde getirilen kısmi para çekme hakkı sayesinde katılımcılar yatırımlarının bir bölümünü haklarını kaybetmeden sistemden çıkarabilir. BES kısmi para çekme şartlarını şöyle sıralayabiliriz:
- Sistemden çekilen paranın evlilik, konut alımı, eğitim veya doğal afet gibi özel koşulları karşılamak üzere kullanılması gerekir.
- Katılımcının en az 5 yıl sistemde bulunması beklenir.
- Anaparanın, tüm getiriler dâhil en fazla %50’si çekilebilir.
Bireysel Emeklilik Sistemi’nde vergi avantajları
Bireysel Emeklilik Sistemi’nin en önemli avantajlarından biri de gelir vergisi (stopaj) indirimleridir. 10 yıldan önce sistemden çıkanlar kazançlarının %15’ini gelir vergisi olarak öder. Sistemde 10 yıl kalıp 56 yaşını bekleyemeyenler toplam kazançları üzerinden %10 vergilendirilir. 10 yıl ve 56 yaş kuralına uyup BES emeklisi olanların ise kazançlarından sadece %5 stopaj kesintisi yapılır. Bu kademeli vergilendirme yapısı, sistemde uzun süre kalmayı teşvik eden önemli bir avantajdır.
BES hakkında sıkça sorulan sorular
BES ne demek?
“BES nedir?” sorusunun yanıtı, birikimlerini güvenli finansal araçlarda değerlendirmeyi düşünenlerin en çok merak ettiği konulardan biridir. Bireysel Emeklilik Sistemi’nin kısaltması olan BES, brüt ücretin %3’üne karşılık gelen prim bedelinin yatırılması ile hak edilen, 56 yaş sınırı olan ve 10 yıl sürekli prim ödemesi ile emeklilik desteği sağlayan bir yatırım aracıdır.
BES'e nasıl başvurulur?
Bankaların mobil uygulamaları, şubeleri ya da hayat sigortası veya emeklilik sigortası şirketlerinin resmî web sitelerinden hızlı bir şekilde başvurulabilir. Çevrim içi başvuru formunu doldurduktan sonra fon seçimi yapılır ve katkı payı tutarı belirlenir. Sözleşme onayının ardından 2 iş günü içinde BES’e dâhil olunur.
BES'te ara vermek mümkün mü?
Evet, BES zorunlu bir emeklilik sistemi olmadığı için dilediğiniz zaman ara vermeniz mümkün. Herkes kesintisiz şekilde 10 yıl boyunca sistemde kalamayabilir. Maddi zorluk yaşayanlar belirli bir süre boyunca ödemelerini durdurabilir.
Devlet katkısı ne zaman alınır?
Bireysel Emeklilik Sistemi’nde devlet katkısı alabilmek için en az 3 yıl prim ödemesi yapılması gerekir. Sistemde kalınan süreye göre devlet katkısı oranları:
- Sistemde en az 3 yıl kalındığında %15
- Sistemde en az 6 yıl kalındığında %35
- Sistemde en az 10 yıl kalındığında %60
- Emeklilik (56 yaş), vefat ya da maluliyet durumunda %100
BES'ten çıkarsam ne olur?
BES zorunlu bir yatırım sistemi değil. Dilediğiniz zaman sistemden çıkabilirsiniz. Anaparanız her zaman sizde kalır. Elde edilen kazançtan ise belli oranda stopaj kesintisi yapılır. Ayrıca normal süreyi tamamlayamayan katılımcılar, devlet katkısından yeterli oranda yararlanamayabilir.
Fon değişikliği ücretsiz mi?
Evet, katılımcılar yılda 12 kez fonlarını herhangi bir ücret ödemeden değiştirebilir.
BES ile emekli maaşım artar mı?
Bireysel Emeklilik Sistemi çalışanlara ek bir emeklilik desteği sağlar. Bireysel emeklilik hakkı kazananlar birikimlerini toplu olarak çekebilecekleri gibi aylık veya üç aylık olarak da çekebilir.
Birden fazla BES sözleşmem olabilir mi?
Evet, aynı veya farklı şirketlerde birden fazla BES sözleşmeniz olabilir ancak devlet katkısı üst sınırı toplamda değişmez.
Kaynaklar:
Kaynak 1
Kaynak 2
Kaynak 3
Kaynak 4
Kaynak 5
Kaynak 6
Kaynak 6