Geri dönüşüm, çevre için attığımız en önemli adımlardan biri. Ancak iyi niyetle yaptığımız her ayrıştırma, her zaman doğru bir sonuca ulaşmıyor. Çünkü günlük hayatta sıkça kullandığımız pek çok ürün, sanılanın aksine geri dönüştürülebilir değil. Hatta yanlışlıkla geri dönüşüm kutusuna atıldıklarında, dönüştürülebilecek diğer atıkları da kullanılamaz hale getirebiliyorlar. İşte tam da bu yüzden bazı ürünleri çöpe atarken iki kez düşünmek gerekiyor.
Geri dönüştürülemeyen ürünlerin büyük bir kısmı, geri dönüşüme uygunmuş gibi görünenlerden oluşuyor. Ancak bu ürünlerin üretim biçimleri, malzeme karışımları ya da üzerlerindeki kalıntılar geri dönüştürülebilmelerini imkansız hale getiriyor. Örneğin tek kullanımlık bardaklar, kağıttan üretilmiş gibi görünse de iç yüzeylerindeki ince plastik kaplama nedeniyle geri dönüştürülemiyor. Aynı durum meyve suyu ve süt gibi içecekler için kullanılan kaplamalı karton ambalajlar için de geçerli. Yalnızca üzerinde özel olarak belirtilmiş olanlar geri dönüşüm sistemlerine kabul edilebiliyor.
Yağlı veya kirlenmiş yemek kutuları da üzerlerindeki gıda kalıntıları yüzünden geri dönüşümüne giremiyor. Kağıt havlular, peçeteler ve ıslak mendiller de lif yapıları ve hijyenik atık olmaları nedeniyle geri dönüştürülemiyor.
Bir diğer ürün grubu ise plastikler. Plastik poşetler, streç filmler ve balonlu ambalajlar, geri dönüşüm tesislerinde kullanılan makinelerde sorun yarattığı için kabul edilmiyor. Diş macunu tüpleri, çok katmanlı plastik ambalajlar, biyobozunur ya da kompostlanabilir olarak etiketlenen plastik ürünler de çoğu geri dönüşüm sisteminde işlenemiyor. Benzer şekilde strafor kaplar, düşük geri dönüşüm değeri ve teknik zorluklar nedeniyle genellikle doğrudan çöpe gidiyor.
Ayrıca pil, aerosol kutuları ve elektronik atıklar, geri dönüşüm kutularına atılmaması gereken ürünler arasında yer alıyor. Bu tür atıklar hem çevre hem de insan sağlığı açısından risk taşıdığı için yalnızca özel toplama noktalarında işlem görebiliyor. Ampuller de bu gruba dahil! Hatta bazı türleri tehlikeli atık olarak kabul edildiği için standart geri dönüşüm kutularına atılmaması gerekiyor.
Peki bu ürünlerle ne yapmalıyız? Her şeyden önce en etkili yaklaşım, tüketimi azaltmak ve yeniden kullanımı artırmak. Tek kullanımlık ürünler yerine uzun ömürlü alternatifleri tercih etmek, en baştan atık oluşumunu engelliyor. Bazı atıklar için ise özel toplama noktaları devreye giriyor. Pil, elektronik atık ve ampuller belediyelerin, marketlerin ya da yetkili kuruluşların oluşturduğu toplama alanlarına bırakıldığında çevreye zarar vermeden işlenebiliyor.
Birçok belediye pil, elektronik atık, ampul ve atık yağ gibi ürünler için mahalle bazında toplama noktalarını ya da dönemsel toplama günlerini duyuruyor. Bunun yanında zincir marketler ve yapı marketleri de önemli bir adres. Pek çok markette pil, elektronik atıklar için özel kutular bulunuyor. Yapı marketlerinde ise ampul, floresan ve bazı elektronik ürünlerin geri alınabildiği noktalar yer alıyor. Elektronik ürün satıcıları ve yetkili servisler de sıkça gözden kaçan bir seçenek. Yasal düzenlemeler gereği, bazı satıcılar eski elektronik ürünleri teslim alabiliyor.
“Özel toplama noktası olmayan diğer atıklar ne olacak” diyorsanız, bu atıklar için en gerçekçi seçenek yeniden kullanım ve doğru şekilde bertaraf. Cam kavanozlar, plastik kutular ya da sağlam ambalajlar tekrar değerlendirilebilir; saklama kabı, düzenleyici gibi farklı amaçlarla kullanılabilir. Bu mümkün değilse bu tür atıkların genel çöpe atılması, geri dönüşüm kutusuna yanlışlıkla atılmalarından çok daha az zarar veriyor. Gıda kalıntısı içeren ve geri dönüşüme giremeyen kağıt ürünler için kompost önemli bir alternatif. Kağıt havlular, peçeteler, parçalanmış kağıtlar ve karton yumurta kolileri, ev tipi kompost sistemlerinde toprağa geri kazandırılabiliyor.
Özetle, geri dönüşüm her atık için geçerli bir çözüm değil. Geri dönüştürülemeyen bir atığı geri dönüşüm kutusuna atmak, sistemi desteklemek yerine zarar verebiliyor. Bu nedenle neyin geri dönüştürülemediğini bilmek, tüketimi azaltmak, yeniden kullanımı tercih etmek ve özel toplama noktaları olan atıkları doğru kanallara yönlendirmek gerekiyor.